Selenyum ve Tiroid

Selenyum, vücudun çok az miktarda ihtiyaç duyduğu ancak tiroid sağlığı için önemli olan bir eser elementtir. Tiroid bezi, vücuttaki en yüksek selenyum yoğunluğuna sahip organlardan biridir. Son yıllarda selenyum takviyelerinin Hashimoto ve Graves hastalığındaki etkisi çok konuşulmaktadır. Bu sayfada selenyum hakkında bilinenleri ve bilinmeyenleri anlatıyoruz.

Selenyum tiroidde ne işe yarar?

• Hormon dönüşümü: T4’ün aktif hormon olan T3’e dönüşümünü sağlayan enzimlerin yapısında bulunur.
• Koruyucu etki: Tiroid hormonu üretimi sırasında oluşan zararlı maddelere karşı tiroid hücrelerini koruyan enzimlerin yapısında yer alır.

Selenyum kaynakları

• Brezilya cevizi: Çok yüksek ve değişken miktarda selenyum içerir. Bir-iki tane bile günlük ihtiyacı karşılayabilir; fazla tüketimi selenyum fazlalığına yol açabilir.
• Balık ve deniz ürünleri
• Yumurta
• Et ve tavuk
• Tam tahıllar
• Baklagiller
• Ayçiçeği çekirdeği

Besinlerdeki selenyum miktarı, yetiştikleri toprağın selenyum içeriğine göre bölgeden bölgeye değişir. Dengeli beslenen kişilerin çoğu yeterli selenyum alır.

Hashimoto ve selenyum

• Bazı çalışmalarda selenyum takviyesinin anti-TPO antikor düzeylerini azalttığı gösterilmiştir.
• Ancak antikor düzeyinin azalmasının, hastalığın ilerlemesini önlediği, hipotiroidi gelişimini engellediği veya yaşam kalitesini anlamlı şekilde iyileştirdiği kanıtlanmamıştır.
• Bu nedenle uluslararası kılavuzlar, Hashimoto hastalarına rutin selenyum takviyesi önermemektedir.
• Selenyum eksikliği olan bölgelerde veya belgelenmiş eksiklik durumunda takviye düşünülebilir.

Ayrıntılar: Hashimoto Tiroiditi Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi, Anti-TPO ve Anti-Tg Antikorları

Graves göz hastalığı ve selenyum

Selenyum için en güçlü kanıt bu alandadır:

• Hafif ve aktif Graves göz hastalığında, belirli bir süre selenyum takviyesinin göz bulgularını iyileştirdiği ve ilerlemeyi yavaşlattığı gösterilmiştir.
• Bu nedenle Avrupa kılavuzları, özellikle selenyum eksikliği olan bölgelerde, hafif Graves göz hastalığında selenyum takviyesini önermektedir.
• Takviyenin dozu ve süresi hekim tarafından belirlenmelidir.

Ayrıntılar: Graves Göz Hastalığı

Gebelikte selenyum

Bazı çalışmalarda gebelikte selenyum takviyesinin doğum sonrası tiroidit riskini azaltabileceği öne sürülmüştür. Ancak kanıtlar yeterli değildir ve gebelikte rutin selenyum takviyesi önerilmemektedir. Ayrıntılar: Doğum Sonrası Tiroidit

Fazla selenyumun zararları

Selenyum, gerekli miktar ile zararlı miktar arasındaki farkın görece dar olduğu bir elementtir. Fazla alındığında:

• Saç dökülmesi
• Tırnaklarda kırılma ve renk değişikliği
• Ağızda metalik tat, sarımsak kokulu nefes
• Ciltte döküntü
• Sinirlilik, yorgunluk
• Mide bulantısı, ishal

görülebilir. Uzun süreli yüksek alım, bazı çalışmalarda tip 2 diyabet riskinde artışla ilişkilendirilmiştir.

Bu nedenle:

• Hekim önerisi olmadan uzun süreli selenyum takviyesi kullanmayın.
• Birden fazla takviye kullanıyorsanız, multivitaminlerde de selenyum bulunabileceğini unutmayın.
• Brezilya cevizini takviyeyle birlikte ve aşırı miktarda tüketmeyin.

Sık Sorulan Sorular

Hashimoto’m var, selenyum kullanmalı mıyım?
Rutin olarak önerilmez. Hekiminizle konuşarak karar verin.

Selenyum antikorlarımı düşürür mü?
Bazı kişilerde düşürebilir, ancak bunun hastalığın seyrine anlamlı katkısı kanıtlanmamıştır.

Selenyum tiroid ilacımın yerine geçer mi?
Hayır. Hipotiroidi varsa tedavisi levotiroksindir.

Graves göz hastalığım var, selenyum kullanabilir miyim?
Hafif ve aktif göz hastalığında faydalı olabilir. Doz ve süreyi hekiminiz belirlemelidir.

Kaynaklar: Avrupa Graves Orbitopatisi Grubu (EUGOGO) Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) selenyum değerlendirmesi.