Hashimoto Tiroiditi Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezini yabancı gibi algılayıp ona karşı antikor üretmesiyle gelişen kronik bir hastalıktır. Toplumda en sık görülen otoimmün hastalıklardan biridir ve iyot eksikliği olmayan bölgelerde hipotiroidinin en sık nedenidir. Hashimoto tanısı almak her zaman ilaç kullanmak gerektiği anlamına gelmez.

Hashimoto neden olur?

Hashimoto’da bağışıklık sisteminin hücreleri tiroid bezine yerleşir ve zamanla bezi hasarlar. Bunun kesin nedeni bilinmemekle birlikte bazı etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir:

• Genetik yatkınlık: Ailede tiroid hastalığı veya başka otoimmün hastalık olması riski artırır.
• Cinsiyet: Kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür.
• Yaş: Her yaşta görülebilse de orta yaşta daha sıktır.
• Gebelik: Doğum sonrası dönemde tiroidit ortaya çıkabilir veya belirginleşebilir.
• Aşırı iyot alımı: Yatkın kişilerde hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.
• Bazı ilaçlar: İnterferon ve bazı bağışıklık tedavileri tetikleyebilir.

Hashimoto’nun seyri

Hashimoto genellikle yavaş ilerler. Hastalık şu evrelerden geçebilir:

1. Ötiroid evre: Antikorlar pozitiftir ama tiroid hormonları normaldir. Hiçbir belirti olmayabilir.
2. Subklinik hipotiroidi: TSH hafifçe yükselir, T4 normaldir.
3. Aşikar hipotiroidi: TSH yüksek, T4 düşüktür; belirtiler belirginleşir.

Herkes bu evrelerin hepsinden geçmez. Antikoru pozitif olan kişilerin bir kısmı ömür boyu normal tiroid fonksiyonuyla yaşar. Antikor düzeyi yüksek olanlarda ve TSH’si hafif yüksek olanlarda hipotiroidiye ilerleme olasılığı daha fazladır.

Bazı hastalarda başlangıçta kısa süreli bir hormon yüksekliği dönemi (hashitoksikoz) görülebilir.

Hashimoto’nun belirtileri

Hastalık ötiroid evredeyken çoğu zaman belirti vermez. Hipotiroidi geliştikçe şunlar ortaya çıkabilir:

• Yorgunluk, halsizlik
• Üşüme
• Kilo alma
• Kabızlık
• Cilt kuruluğu ve saç dökülmesi
• Unutkanlık, keyifsizlik
• Adet düzensizliği
• Boyunda hafif büyüme (guatr), boğazda dolgunluk hissi

Belirtilerin ayrıntılı açıklaması için Hipotiroidi sayfasına bakabilirsiniz.

Hashimoto nasıl teşhis edilir?

• Anti-TPO antikoru: Hashimoto hastalarının büyük çoğunluğunda pozitiftir. Ayrıntılar: Anti-TPO ve Anti-Tg Antikorları
• Anti-tiroglobulin (anti-Tg) antikoru: Anti-TPO negatif olan bazı hastalarda pozitif olabilir.
• TSH ve serbest T4: Tiroid fonksiyonunun ne durumda olduğunu gösterir.
• Tiroid ultrasonu: Hashimoto’da bez genellikle düzensiz ve “heterojen” görünür. Ultrason ayrıca nodül olup olmadığını gösterir. Ayrıntılar: Tiroid Ultrasonu

Antikor düzeyinin yüksekliği hastalığın şiddetini göstermez ve tedavi kararını tek başına belirlemez. Bu nedenle antikorların sık sık tekrar ölçülmesine genellikle gerek yoktur.

Hashimoto nasıl tedavi edilir?

Hashimoto’nun bağışıklık sistemi kaynaklı sürecini tamamen durduran bir tedavi yoktur. Tedavinin amacı, tiroid hormon eksikliği varsa bunu yerine koymaktır.

• Tiroid hormonları normalse: Genellikle ilaç gerekmez. Düzenli aralıklarla (çoğu zaman yılda bir) TSH kontrolü yeterlidir.
• Aşikar hipotiroidi varsa: Levotiroksin tedavisi başlanır. Ayrıntılar: Levotiroksin
• Subklinik hipotiroidi varsa: Tedavi kararı TSH düzeyine, yaşa, belirtilere, gebelik planına ve kalp sağlığına göre hekim tarafından verilir.
• Gebelik planlayan veya gebe kadınlarda: Antikor pozitifliği ve TSH değerleri daha yakından takip edilir. Ayrıntılar: Gebelik Planlarken Tiroid

Hashimoto ve beslenme: Doğru bilinen yanlışlar

İnternette Hashimoto’yu “tedavi eden” pek çok diyet önerisi dolaşmaktadır. Güncel bilimsel veriler şunu söylüyor:

• Glütensiz diyet: Çölyak hastalığı olmayan Hashimoto hastalarında glütensiz diyetin hastalığın seyrini değiştirdiğine dair güçlü bir kanıt yoktur. Ancak Hashimoto’lularda çölyak daha sık görüldüğü için şüpheli belirtiler varsa çölyak testi yapılabilir.
• Selenyum: Bazı çalışmalarda antikor düzeylerinde azalma görülmüştür, ancak bunun hastalığın seyrine anlamlı katkısı kanıtlanmış değildir. Fazla selenyum zararlı olabilir; takviye kararını hekiminizle verin.
• İyot: Normal iyotlu tuz kullanımı uygundur. Ancak yosun tabletleri veya yüksek iyot içeren takviyelerle aşırı iyot almak Hashimoto’yu kötüleştirebilir.
• “Tiroidi iyileştiren” ürünler: Bazı bitkisel ürünlerde gizli tiroid hormonu bulunabilir ve tehlikeli olabilir.

Dengeli ve çeşitli beslenme genel olarak en doğru yaklaşımdır. Ayrıntılar: Hashimoto’da Beslenme

Hashimoto ile ilişkili diğer hastalıklar

Hashimoto hastalarında başka otoimmün hastalıklar da daha sık görülebilir:

• Çölyak hastalığı
• Vitiligo (ciltte beyaz lekeler)
• Pernisiyöz anemi (B12 vitamini eksikliği)
• Tip 1 diyabet
• Romatoid artrit
• Sürrenal (böbreküstü bezi) yetmezliği (nadir)

Bu hastalıkların belirtileri fark edilirse hekime bildirilmelidir.

Hashimoto’da tiroid lenfoması adı verilen bir kanser türünün riski hafifçe artmış olsa da bu çok nadir bir durumdur. Boyunda hızla büyüyen bir şişlik fark edilirse vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Hashimoto tamamen geçer mi?
Hashimoto kronik bir hastalıktır ve antikorlar genellikle ömür boyu pozitif kalır. Ancak bu, sürekli şikâyetle yaşamak anlamına gelmez; hipotiroidi geliştiyse uygun dozda ilaçla tamamen normal bir yaşam sürdürülebilir.

Hashimoto’m var ama tiroid değerlerim normal, ilaç kullanmalı mıyım?
Çoğu durumda hayır. Değerler normalse düzenli takip yeterlidir. Gebelik planı gibi özel durumlarda hekim farklı bir yaklaşım önerebilir.

Hashimoto kilo aldırır mı?
Hipotiroidi geliştiğinde birkaç kilo alım görülebilir. Hormonlar dengedeyken Hashimoto tek başına belirgin kilo artışına yol açmaz.

Hashimoto kansere dönüşür mü?
Hashimoto’nun kendisi kansere dönüşmez. Ancak bezde nodül varsa diğer nodüller gibi değerlendirilir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) hasta bilgilendirme materyalleri; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu.