Hipotiroidi (Tiroidin Az Çalışması): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacı kadar hormon üretememesi durumudur. Belirtileri çoğu zaman yavaş yavaş ortaya çıktığı için uzun süre fark edilmeyebilir. Neyse ki basit bir kan testiyle tanı konabilir ve düzenli ilaç kullanımıyla kolayca kontrol altına alınabilir.

Hipotiroidi neden olur?

Hipotiroidinin en sık nedenleri şunlardır:

• Hashimoto tiroiditi: İyotun yeterli alındığı bölgelerde en sık nedendir. Bağışıklık sistemi tiroid bezine saldırır ve bez zamanla yeterli hormon üretemez hale gelir. Ayrıntılar: Hashimoto Tiroiditi Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi
• Tiroid ameliyatı: Bezin tamamı alındığında hipotiroidi kaçınılmazdır; bir kısmı alındığında da gelişebilir.
• Radyoaktif iyot tedavisi: Hipertiroidi veya tiroid kanseri tedavisinden sonra sık görülür.
• Boyun bölgesine ışın tedavisi: Yıllar sonra bile hipotiroidiye neden olabilir.
• İlaçlar: Amiodaron, lityum, bazı kanser ilaçları (özellikle bağışıklık tedavileri) ve interferon tiroidi etkileyebilir.
• İyot eksikliği veya aşırı iyot alımı: Her ikisi de tiroid fonksiyonunu bozabilir.
• Doğumsal hipotiroidi: Bebekler doğumda topuk kanı testiyle taranır.
• Santral (merkezi) hipotiroidi: Hipofiz veya hipotalamus hastalıklarına bağlı nadir bir durumdur.

Bazı tiroiditler (doğum sonrası tiroidit, sessiz tiroidit, subakut tiroidit) geçici hipotiroidiye yol açabilir.

Hipotiroidinin belirtileri nelerdir?

Tiroid hormonu azaldığında vücudun pek çok işlevi yavaşlar. Sık görülen belirtiler:

• Yorgunluk, halsizlik, uyku hali
• Üşüme, soğuğa tahammülsüzlük
• Kilo alma veya kilo vermede zorluk (genellikle birkaç kilo; büyük kilo artışının nedeni çoğu zaman tek başına tiroid değildir)
• Kabızlık
• Cilt kuruluğu, saç dökülmesi, tırnaklarda kırılma
• Yüzde ve göz kapaklarında şişlik
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, ruh halinde çöküntü
• Kas ağrıları, kramplar
• Adet düzensizliği, adet kanamasında artış
• Ses kalınlaşması
• Kalp atışında yavaşlama

Belirtiler kişiden kişiye çok değişir. Hafif hipotiroidide hiçbir belirti olmayabilir. Yaşlılarda belirtiler sessiz seyredebilir veya yaşlılığın olağan değişiklikleri sanılabilir.

Hipotiroidi nasıl teşhis edilir?

Tanı kan testleriyle konur:

• TSH yüksek, serbest T4 düşük: Belirgin (aşikar) hipotiroidi.
• TSH yüksek, serbest T4 normal: Subklinik (hafif) hipotiroidi. Ayrıntılar: Subklinik Hipotiroidi
• Anti-TPO antikoru: Pozitifse Hashimoto tiroiditini düşündürür.

Tek bir yüksek TSH değeri ile tanı konmaz. Hafif yükseklikler hastalık, bazı ilaçlar veya laboratuvar farklılıkları nedeniyle geçici olabilir. Bu nedenle sonuç genellikle birkaç hafta sonra tekrar edilir.

Biyotin (B7 vitamini) içeren takviyeler bazı laboratuvar yöntemlerinde tiroid testlerini yanlış çıkarabilir. Test öncesinde kullandığınız takviyeleri hekiminize mutlaka söyleyin.

Testlerin ayrıntıları için TSH Testi ve Serbest T4 ve Serbest T3 Testleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Hipotiroidi nasıl tedavi edilir?

Standart tedavi, tiroidin üretemediği hormonu yerine koymaktır. Bunun için levotiroksin (sentetik T4) kullanılır.

Tedavide bilinmesi gerekenler:

• Doz kişiye özeldir; kilo, yaş, kalp durumu, hipotiroidinin nedeni ve gebelik gibi durumlara göre hekiminiz tarafından belirlenir.
• İlaç genellikle sabah aç karnına, sadece suyla alınır ve kahvaltı ile kahve için bir süre beklenir. Bazı kişilerde hekim önerisiyle akşam yatarken, son yemekten birkaç saat sonra alınması da uygundur. Önemli olan her gün aynı şekilde almaktır.
• Demir, kalsiyum, mide koruyucu bazı ilaçlar ve soya ürünleri emilimi azaltabilir; arada zaman bırakılmalıdır.
• Doz değişikliğinden sonra TSH genellikle 6–8 hafta sonra kontrol edilir. Hormon dengesi oturana kadar birkaç kez doz ayarı gerekebilir.
• Dengeye gelindikten sonra kontroller genellikle yılda bir yapılır.
• Yaşlılarda ve kalp hastalığı olanlarda tedaviye daha düşük dozla başlanıp yavaş artırılabilir.

Ayrıntılı kullanım bilgisi: Levotiroksin

T4 ve T3’ün birlikte kullanılması rutin olarak önerilmez. Uygun dozda levotiroksine rağmen şikâyetleri süren bazı hastalarda uzman hekim tarafından değerlendirilebilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen hipotiroidi zamanla şu sorunlara yol açabilir:

• Kolesterol yükselmesi ve kalp-damar hastalığı riskinde artış
• Kalp etrafında sıvı toplanması
• Kısırlık ve gebelikte düşük, erken doğum riski
• Depresyon ve bilişsel yavaşlama
• Çok ileri ve nadir durumlarda miksödem koması adı verilen hayati tehlike içeren tablo

Gebelikte hipotiroidi

Gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı artar. Levotiroksin kullanan kadınlarda gebelik anlaşılır anlaşılmaz hekime başvurulmalıdır; çoğu zaman doz artırılması gerekir. Tedavi edilmeyen hipotiroidi bebeğin beyin gelişimini etkileyebilir. Ayrıntılar: Gebelikte Hipotiroidi

Hipotiroidi ile yaşam

Doğru dozda ilaç kullanan hipotiroidi hastaları tamamen normal bir yaşam sürdürebilir. Dikkat edilmesi gerekenler:

• İlacı aksatmamak, her gün aynı şekilde almak
• Önerilen aralıklarla kontrol testi yaptırmak
• Yeni bir ilaç veya takviyeye başlarken hekime bilgi vermek
• Dengeli beslenmek; “tiroide iyi gelir” diye kontrolsüz iyot veya takviye kullanmamak

Sık Sorulan Sorular

Hipotiroidi tamamen geçer mi?
Geçici tiroiditlere bağlı hipotiroidi düzelebilir. Hashimoto, ameliyat veya radyoaktif iyot sonrası gelişen hipotiroidi ise genellikle kalıcıdır ve ömür boyu tedavi gerektirir.

Tiroid ilacı kilo verdirir mi?
İlaç, hormon eksikliğine bağlı birikmiş sıvıyı ve birkaç kiloyu azaltabilir. Ancak bir zayıflama ilacı değildir ve bu amaçla kullanılmamalıdır.

İlacı unutursam ne yapmalıyım?
Genellikle hatırladığınızda alabilirsiniz. Levotiroksinin vücutta kalış süresi uzun olduğu için tek bir dozu unutmak ciddi sorun yaratmaz. Sık unutuyorsanız hekiminizle konuşun.

İlacı bıraktığımda ne olur?
Kalıcı hipotiroidisi olan kişilerde ilaç bırakıldığında belirtiler birkaç hafta içinde geri döner. İlacı kendi kendinize bırakmayın.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipotiroidi Tedavi Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu.