Tiroid ve Kansızlık

Kansızlık (anemi), kanda oksijen taşıyan hemoglobinin veya kırmızı kan hücrelerinin olması gerekenden az olmasıdır. Tiroid hastalıkları, özellikle de hipotiroidi, kansızlıkla sık birlikte görülür. Bu ilişki birkaç farklı yoldan ortaya çıkar: tiroid hormonu eksikliği kan yapımını yavaşlatabilir, otoimmün tiroid hastalığı demir veya B12 emilimini etkileyen başka otoimmün durumlarla birlikte görülebilir ve tiroid hastalığına bağlı adet düzensizlikleri demir kaybını artırabilir. Tiroid ve kansızlık birbirine benzer belirtiler verdiği için doğru tanı önemlidir.

Tiroid Hormonu ve Kan Yapımı

Tiroid hormonları kemik iliğinde kırmızı kan hücresi yapımını ve böbreğin eritropoietin hormonu salgılamasını destekler. Hipotiroidide vücudun oksijen ihtiyacı azaldığı için kan yapımı da yavaşlar ve hafif düzeyde bir anemi gelişebilir. Bu tip anemi genellikle tiroid tedavisi başlandıktan sonra birkaç ay içinde düzelir. Hipertiroidide de daha seyrek olarak hafif anemi görülebilir.

Demir Eksikliği ve Tiroid

Demir eksikliği dünyada en sık görülen kansızlık nedenidir ve tiroid hastalarında da sık rastlanır. Demir, tiroid hormonu üretiminde rol alan tiroid peroksidaz enziminin çalışması için gereklidir. Bu nedenle belirgin demir eksikliği tiroid işlevini olumsuz etkileyebilir. Tiroid hastalarında demir eksikliğine katkıda bulunan durumlar şunlardır:

• Hipotiroidiye bağlı yoğun veya uzun adet kanamaları (ayrıntı için tiroid ve adet düzensizliği),
• Mide asidi azalmasına bağlı olarak demir emiliminin düşmesi,
• Çölyak hastalığı gibi emilim bozuklukları,
• Yetersiz veya dengesiz beslenme.

Demir eksikliği giderildiğinde bazı kişilerde yorgunluk ve saç dökülmesi gibi şikâyetlerin de azaldığı görülür.

B12 Eksikliği ve Hashimoto Bağlantısı

Hashimoto tiroiditi otoimmün bir hastalıktır ve bu kişilerde otoimmün gastrit daha sık görülebilir. Otoimmün gastritte mideden salgılanan ve B12 emilimi için gerekli olan intrinsik faktör azalır; ileri aşamada pernisiyöz anemi gelişebilir. B12 eksikliği yorgunluk, el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu, unutkanlık ve ruh hali değişiklikleri yapabilir. Bu belirtilerin bir kısmı hipotiroidiyle karıştırılabilir. Ayrıca otoimmün gastrit demir emilimini de bozabildiği için demir ve B12 eksikliği birlikte görülebilir.

Ortak Belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik,
• Soğuğa dayanıksızlık,
• Saç dökülmesi ve tırnak kırılması,
• Solukluk ve cilt kuruluğu,
• Nefes darlığı, çarpıntı (özellikle eforla),
• Dikkat dağınıklığı ve unutkanlık.

Bu belirtilerin tek başına tiroid ya da kansızlığa bağlanması doğru olmayabilir; her iki durumun birlikte araştırılması daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Hangi Testler İstenir?

Hekim genellikle tam kan sayımı, ferritin, demir ve demir bağlama kapasitesi, B12 ve folik asit düzeylerine bakar. Tiroid için TSH ve serbest T4, gerekirse anti-TPO antikorları istenebilir. B12 eksikliği saptanırsa otoimmün gastrit açısından ek testler ve mide incelemesi planlanabilir. Kırmızı kan hücrelerinin boyutu (MCV), aneminin nedenine dair önemli ipuçları verir.

Tedavi Yaklaşımı

• Hipotiroidiye bağlı anemi: Uygun dozda levotiroksin tedavisiyle genellikle düzelir.
• Demir eksikliği: Ağızdan demir takviyesi veya gerekirse damar yoluyla demir verilebilir; altta yatan kanama nedeni araştırılmalıdır.
• B12 eksikliği: Emilim bozukluğu varsa iğne şeklinde ya da yüksek doz ağızdan B12 kullanılabilir.

Demir ve kalsiyum takviyeleri levotiroksinin emilimini azalttığı için ilaçtan en az 4 saat ayrı alınmalıdır; ayrıntılar levotiroksin etkileşimleri sayfasında yer alır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Tiroid tedavisi düzenli olduğu hâlde yorgunluk, solukluk, uyuşma veya nefes darlığı sürüyorsa kansızlık açısından değerlendirme yapılması önerilir. Takviyeleri kendi başınıza uzun süre kullanmak yerine endokrinoloji veya iç hastalıkları uzmanıyla görüşmeniz, doğru tanı ve tedavi için en güvenli yoldur.

Sık Sorulan Sorular

Demir eksikliği tiroid testlerini etkiler mi? Demir, tiroid hormonu üretiminde görev alan bir enzim için gereklidir. Belirgin demir eksikliği tiroid işlevini olumsuz etkileyebilir ve hipotiroidi belirtilerini artırabilir; bu nedenle iki durum birlikte değerlendirilir.

Demir hapı ile tiroid ilacı aynı anda alınabilir mi? Hayır, birlikte alınması önerilmez. Demir, levotiroksinin emilimini azaltır. Genellikle demir takviyesinin tiroid ilacından en az 4 saat sonra alınması önerilir.

Hashimoto hastaları B12 testi yaptırmalı mı? Hashimoto’da otoimmün gastrit ve pernisiyöz anemi daha sık görülebildiği için, özellikle yorgunluk, uyuşma veya unutkanlık gibi belirtiler varsa B12 düzeyine bakılması faydalı olabilir. Test gerekliliğine hekim karar verir.

İlgili sayfalar: tiroid ve saç dökülmesi, Hashimoto’da beslenme, tiroid ve unutkanlık.