Tiroid ve Unutkanlık

Tiroid hormonları beynin normal çalışması için gereklidir. Hormon dengesi bozulduğunda unutkanlık, dikkat dağınıklığı, zihinsel yavaşlık ve halk arasında “beyin sisi” olarak adlandırılan bulanık düşünme hali ortaya çıkabilir. Bu belirtiler çoğu zaman tiroid tedavisiyle düzelir.

Hipotiroidi ve zihinsel işlevler

Tiroid hormonu eksikliğinde beyin daha yavaş çalışır:

• Unutkanlık: Özellikle yakın zamanda öğrenilen bilgileri hatırlamada güçlük
• Zihinsel yavaşlık: Düşünme ve tepki vermede yavaşlama
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
• Kelime bulmada zorlanma
• Bulanık düşünme (“beyin sisi”)
• İlgi ve motivasyon kaybı

Bu belirtiler yavaş geliştiği için kişi tarafından fark edilmeyebilir veya stres, yaş ya da yoğun tempoya bağlanabilir. Ayrıntılar: Hipotiroidi

Hipertiroidi ve zihinsel işlevler

Fazla tiroid hormonu ise beyni aşırı uyarır:

• Dikkat dağınıklığı: Bir işe odaklanamama
• Huzursuzluk ve aceleci düşünme
• Sinirlilik
• Uykusuzluğa bağlı zihinsel yorgunluk

Ayrıntılar: Hipertiroidi

Yaşlılarda: Bunama ile karışabilir

Yaşlılarda hipotiroidi, bunamaya (demans) benzer belirtilere yol açabilir:

• Unutkanlık
• Dalgınlık
• Yavaşlama
• Çevreye ilgisizlik

Bu nedenle yeni ortaya çıkan bilişsel bozuklukların değerlendirilmesinde tiroid testleri mutlaka yapılır. Tiroide bağlı bilişsel sorunlar tedaviyle düzelebilir; bu, onu “tedavi edilebilir” nedenler arasında önemli kılar.

Yaşlılarda hipertiroidi de durgunluk ve dalgınlıkla (“apatik hipertiroidi”) kendini gösterebilir. Ayrıntılar: Yaşlılarda Tiroid Hastalıkları

Tedaviyle düzelir mi?

• Hipotiroidiye bağlı zihinsel belirtiler, hormonlar normale döndükten sonra genellikle birkaç ay içinde belirgin şekilde düzelir.
• Hipertiroidi tedavisiyle dikkat ve konsantrasyon toparlanır.
• Bazı hastalar, tiroid değerleri normale döndükten sonra da hafif zihinsel şikâyetlerin devam ettiğini ifade eder. Bu durumda başka nedenlerin de araştırılması gerekir.

Unutkanlığın diğer nedenleri

Tiroid testleri normal olduğu halde unutkanlık devam ediyorsa şunlar değerlendirilebilir:

• B12 vitamini eksikliği: Hashimoto hastalarında daha sık görülebilir.
• Demir eksikliği
• Uyku bozuklukları ve uyku apnesi. Ayrıntılar: Tiroid ve Uyku Sorunları
• Depresyon ve kaygı. Ayrıntılar: Tiroid, Depresyon ve Kaygı
• Kronik stres. Ayrıntılar: Tiroid ve Stres
• Menopoz
• Bazı ilaçlar (uyku ilaçları, bazı alerji ilaçları, bazı ağrı kesiciler)
• Alkol kullanımı
• Bunama başlangıcı (ileri yaşta)

Zihinsel sağlığı desteklemek için öneriler

• Tiroid ilacınızı düzenli kullanın.
• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Yapılacaklar listesi, takvim ve hatırlatıcılar kullanın.
• Zihinsel olarak aktif kalın: okuma, bulmaca, yeni beceriler öğrenme.
• Sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
• Alkolü sınırlayın.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Günlük işlerinizi etkileyen unutkanlık
• Yakınlarınızın fark ettiği zihinsel değişiklikler
• Hızla ilerleyen unutkanlık
• Unutkanlığa yorgunluk, üşüme, kilo değişimi gibi belirtilerin eşlik etmesi

Sık Sorulan Sorular

Unutkanlığım tiroidden olabilir mi?
Olabilir. Özellikle diğer hipotiroidi belirtileriyle birlikteyse tiroid testi yaptırmanız uygun olur.

Tiroid tedavisiyle hafızam düzelir mi?
Tiroide bağlı unutkanlık genellikle tedaviyle düzelir.

Hashimoto’m var ve beyin sisi yaşıyorum, değerlerim normal. Neden?
Değerler normalken bu şikâyetlerin tiroidle ilişkisi kesin değildir. B12 eksikliği, uyku sorunları ve stres gibi diğer nedenler araştırılmalıdır.

Yaşlı annemde unutkanlık başladı, tiroid testi yaptırmalı mıyız?
Evet. Unutkanlık değerlendirmesinde tiroid testleri standart olarak yapılır.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) hasta bilgilendirme materyalleri; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Dünya Sağlık Örgütü bilişsel sağlık önerileri.