Guatrojen Besinler: Soya, Lahana, Brokoli

“Tiroid hastaları lahana ve brokoli yememeli” uyarısı sıkça duyulur. Bu besinler “guatrojen” olarak adlandırılır; yani çok yüksek miktarlarda tüketildiklerinde tiroidin iyot kullanımını engelleyerek guatra katkıda bulunabilirler. Ancak normal beslenme içinde tüketilen miktarlarda bu etki çoğu zaman önemsizdir. Bu sayfada guatrojen besinler hakkındaki gerçekleri anlatıyoruz.

Guatrojen nedir?

Guatrojenler, tiroid bezinin iyodu almasını veya kullanmasını engelleyen maddelerdir. Bu maddeler tiroid hormon üretimini azaltabilir ve teorik olarak tiroidin büyümesine (guatr) yol açabilir. Ayrıntılar: Guatr Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Guatrojen içeren besinler

Turpgiller (Brassica ailesi)

• Lahana (beyaz, kırmızı, Brüksel lahanası)
• Brokoli
• Karnabahar
• Kara lahana
• Şalgam, turp
• Roka, tere

Bu sebzeler “glukozinolat” adlı maddeler içerir. Bu maddeler parçalandığında iyodun tiroide girişini engelleyebilecek bileşikler oluşur.

Soya ve soya ürünleri

Soya, “izoflavon” adlı maddeler içerir. Bu maddeler tiroid hormonu yapımında görev alan bir enzimi etkileyebilir. Ayrıca soya ürünleri levotiroksin emilimini azaltabilir.

Diğerleri

• Darı (çok fazla tüketildiğinde)
• Manyok (Türkiye’de yaygın değil)
• Keten tohumu (az miktarda)

Gerçekte ne kadar risklidirler?

İyot yeterliyse

Normal miktarlarda tüketilen guatrojen besinler, yeterli iyot alan kişilerde tiroid fonksiyonlarını anlamlı şekilde etkilemez. Guatrojenlerin belirgin etkisi genellikle şu durumlarda görülür:

• Ciddi iyot eksikliği olan bölgelerde
• Çok büyük miktarlarda ve uzun süre, özellikle çiğ olarak tüketildiğinde

Örneğin her gün kilolarca çiğ lahana tüketen kişilerde tiroid sorunları bildirilmiştir; ancak bu, normal beslenmeyle karşılaştırılamayacak kadar aşırı bir tüketimdir.

Pişirmenin etkisi

Pişirme, buharda pişirme ve haşlama; turpgillerdeki guatrojen etkiyi önemli ölçüde azaltır.

Faydaları göz ardı edilmemeli

Bu sebzeler lif, vitamin, mineral ve antioksidan açısından çok değerlidir. Kalp sağlığı, sindirim sağlığı ve genel sağlık üzerinde olumlu etkileri bilinmektedir. Tiroid hastalığı olan kişilerin bu sebzeleri beslenmelerinden çıkarması gereksizdir ve faydalarından mahrum kalmalarına yol açar.

Soya ve tiroid

• Yeterli iyot alan sağlıklı kişilerde normal soya tüketimi tiroid fonksiyonlarını anlamlı şekilde etkilemez.
• Levotiroksin kullananlar için: Soya ürünleri ilacın emilimini azaltabilir. Soyayı ilaçtan uzak saatlerde tüketmeniz ve tüketiminizi tutarlı tutmanız önerilir. Beslenmenizde soyayı büyük miktarda eklediyseniz veya çıkardıysanız TSH kontrolü yaptırmanız uygun olur.
• Bebeklerde: Soya bazlı mama alan ve konjenital hipotiroidisi olan bebeklerde levotiroksin dozunun ayarlanması gerekebilir. Ayrıntılar: Konjenital Hipotiroidi

Ayrıntılar: Levotiroksin ile Etkileşen İlaçlar ve Besinler

Tiroid hastaları için öneriler

• Turpgilleri ve soyayı beslenmenizden çıkarmanıza gerek yok.
• Çok büyük miktarlarda ve çiğ olarak (örneğin her gün büyük miktarda çiğ lahana suyu veya smoothie) tüketmekten kaçının.
• Pişirilmiş olarak tüketmeyi tercih edebilirsiniz.
• İyotlu tuz kullanarak yeterli iyot alımını sağlayın. Ayrıntılar: İyot Nedir, İyotlu Tuz Neden Önemli?
• Levotiroksin kullanıyorsanız soya ürünlerini ilaçtan uzak saatlerde tüketin.

Sık Sorulan Sorular

Hipotiroidim var, brokoli yiyebilir miyim?
Evet. Normal miktarlarda ve özellikle pişirilmiş olarak tüketilmesi sorun yaratmaz.

Lahana turşusu tiroide zararlı mı?
Normal miktarlarda tüketildiğinde zararlı değildir. Ancak tuz içeriği yüksek olduğu için ölçülü tüketilmelidir.

Soya sütü içebilir miyim?
İçebilirsiniz. Levotiroksin kullanıyorsanız ilaçla arasına zaman koyun ve tüketiminizi tutarlı tutun.

Hashimoto’da guatrojen besinlerden kaçınmalı mıyım?
Gerek yok. Normal miktarlarda tüketilmesi uygundur. Ayrıntılar: Hashimoto’da Beslenme

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) hasta bilgilendirme materyalleri; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) değerlendirmeleri; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları.