Antitiroid İlaçlar: Metimazol ve Propiltiyourasil (PTU)

Antitiroid ilaçlar, tiroid bezinin hormon üretimini azaltan ilaçlardır. Hipertiroidi tedavisinde, özellikle Graves hastalığında, en sık kullanılan tedavi yöntemlerinden biridir. Türkiye’de ve dünyada kullanılan başlıca antitiroid ilaçlar metimazol ve propiltiyourasil (PTU)‘dur.

Nasıl etki ederler?

Bu ilaçlar, tiroid bezinde hormon yapımında görev alan enzimi engelleyerek yeni hormon üretimini azaltır. Bezde depolanmış hormonu etkilemedikleri için etkileri hemen başlamaz; hormon düzeylerinin normale dönmesi genellikle birkaç hafta sürer.

PTU, ayrıca dokularda T4’ün T3’e dönüşümünü de bir miktar azaltır.

Hangi durumlarda kullanılır?

• Graves hastalığı: Uzun süreli tedavi amacıyla. Ayrıntılar: Graves Hastalığı
• Toksik nodüler guatr ve toksik adenom: Genellikle radyoaktif iyot veya ameliyat öncesi hazırlık için; bazı hastalarda uzun süreli. Ayrıntılar: Toksik Nodüler Guatr ve Toksik Adenom
• Ameliyat ve radyoaktif iyot öncesi hazırlık
• Gebelikte hipertiroidi: Ayrıntılar: Gebelikte Hipertiroidi

Tiroiditlerde kullanılmazlar. Subakut, sessiz ve doğum sonrası tiroiditte bez fazla hormon üretmediği için bu ilaçlar etkisizdir.

Metimazol mü, PTU mu?

Metimazol çoğu hastada ilk tercih edilen ilaçtır:

• Günde bir kez alınabilir
• Daha etkilidir
• Ciddi yan etki riski daha düşüktür

PTU şu durumlarda tercih edilir:

• Gebeliğin ilk üç ayında: Metimazol bu dönemde nadir de olsa bebekte doğumsal anomali riskini artırabilir.
• Tiroid krizi: T3 dönüşümünü de azalttığı için tercih edilebilir. Ayrıntılar: Tiroid Krizi ve Miksödem Koması
• Metimazole karşı ciddi olmayan yan etki gelişen ve diğer tedavileri istemeyen hastalarda

PTU, ciddi karaciğer hasarı riski daha yüksek olduğu için diğer durumlarda ilk tercih değildir.

Tedavi süreci

• Tedaviye genellikle hormon düzeylerine göre belirlenen bir dozla başlanır.
• Hormonlar normale yaklaştıkça doz azaltılır.
• Kontroller başlangıçta birkaç haftada bir, sonra daha seyrek yapılır.
• Graves hastalığında tedavi genellikle 12–18 ay sürdürülür. Güncel kılavuzlar, uygun hastalarda düşük dozla daha uzun süreli tedaviyi de bir seçenek olarak kabul etmektedir.

Doz ve süre tamamen hekim tarafından belirlenir.

Yan etkiler

Sık ve genellikle hafif yan etkiler

• Ciltte döküntü, kaşıntı
• Eklem ağrıları
• Mide bulantısı
• Tat değişikliği

Hafif döküntü ve kaşıntı çoğu zaman antihistaminiklerle kontrol edilebilir. Eklem ağrısı veya şiddetli döküntü olursa hekime bildirilmelidir.

Nadir ama ciddi yan etkiler

1. Agranülositoz (akyuvarların ciddi düşmesi)

Nadir ama hayati tehlike oluşturabilecek bir yan etkidir. Genellikle tedavinin ilk aylarında görülür, ancak her zaman ortaya çıkabilir.

Antitiroid ilaç kullanırken şu belirtilerden biri olursa ilacı almaya devam etmeden önce hemen hekiminize ulaşın ve acilen tam kan sayımı yaptırın:

• Ateş
• Boğaz ağrısı
• Ağızda yaralar
• Grip benzeri belirtiler

Bu uyarıyı ailenizle de paylaşın; acil serviste antitiroid ilaç kullandığınızı mutlaka söyleyin.

2. Karaciğer hasarı

PTU ile daha sık görülür. Şu belirtilerde hemen hekime başvurun:

• Ciltte veya gözlerde sararma
• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı
• Karnın sağ üst bölgesinde ağrı
• Belirgin iştahsızlık, bulantı

3. Damar iltihabı (vaskülit)

Özellikle PTU ile nadir olarak görülebilir.

Tedavi öncesi ve sırasında yapılan testler

• Tedavi başlamadan önce tam kan sayımı ve karaciğer testleri yapılır.
• Tedavi sırasında rutin kan sayımı takibi konusunda hekiminizin önerisine uyun. En önemli koruyucu önlem, yukarıdaki belirtilerde hemen başvurmaktır.

Gebelik ve emzirme

• Gebelik planlayan kadınlar bu konuyu önceden hekimleriyle konuşmalıdır.
• Gebeliğin ilk üç ayında genellikle PTU tercih edilir. Sonrasında metimazole geçilebilir.
• Hem metimazol hem PTU uygun dozlarda emzirme ile uyumlu kabul edilir; metimazol bu dönemde genellikle tercih edilir.

Ayrıntılar: Gebelikte Hipertiroidi, Emzirme Döneminde Tiroid İlaçları ve Tetkikler

Sık Sorulan Sorular

İlacı birden bırakabilir miyim?
Hayır. Hipertiroidi geri dönebilir. Tedavinin sonlandırılması hekim kararıyla yapılmalıdır.

İlacı kullanırken ateşim çıktı, ne yapmalıyım?
İlacı almaya devam etmeden önce hemen hekiminize ulaşın ve acil olarak kan sayımı yaptırın.

Tedavi bitince hastalığım tamamen geçer mi?
Graves hastalarının bir kısmında hastalık uzun süreli sakinleşir, bir kısmında tekrarlar. Toksik nodüllerde ilaç bırakılınca hipertiroidi genellikle geri döner.

Tedavi sırasında hipotiroidi gelişirse ne olur?
Doz fazla gelirse hormonlar normalin altına düşebilir. Bu durumda doz azaltılır. Bu nedenle düzenli kontroller önemlidir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) Graves Hipertiroidisi Kılavuzu; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği kılavuzu.