Radyoaktif İyot Tedavisi: Nasıl Uygulanır, Sonrasında Nelere Dikkat Edilir?

Radyoaktif iyot tedavisi, tiroid hücrelerinin iyodu yoğun şekilde tutma özelliğinden yararlanan bir tedavi yöntemidir. Ağızdan kapsül veya sıvı olarak alınan radyoaktif iyot, kan yoluyla tiroid dokusuna ulaşır ve bu dokuyu içeriden etkisiz hale getirir. Vücudun diğer dokuları iyodu çok az tuttuğu için etkilenmez. Yıllardır güvenle kullanılan bir yöntemdir.

Hangi durumlarda kullanılır?

1. Hipertiroidi tedavisi

• Graves hastalığı: Kalıcı çözüm sağlar. Ayrıntılar: Graves Hastalığı
• Toksik nodüler guatr ve toksik adenom: Fazla çalışan nodülleri etkisiz hale getirir. Ayrıntılar: Toksik Nodüler Guatr ve Toksik Adenom

Bu amaçla kullanılan dozlar görece düşüktür ve tedavi genellikle ayaktan uygulanır.

2. Tiroid kanseri tedavisi

Papiller ve folliküler tiroid kanserinde, ameliyat sonrası seçilmiş hastalarda:

• Kalan normal tiroid dokusunu yok etmek
• Kalıntı veya yayılmış kanser hücrelerini tedavi etmek

Bu amaçla daha yüksek dozlar kullanılabilir ve bazı durumlarda kısa süreli hastanede kalış gerekebilir. Düşük riskli tiroid kanseri hastalarının çoğunda radyoaktif iyot gerekmez. Ayrıntılar: Tiroid Kanseri

Medüller ve anaplastik tiroid kanserinde radyoaktif iyot etkili değildir.

3. Büyük guatrın küçültülmesi

Ameliyata uygun olmayan bazı hastalarda bezi küçültmek için kullanılabilir.

Kimlere uygulanmaz?

• Gebelerde: Kesinlikle uygulanmaz. Tedavi öncesinde gebelik testi yapılır.
• Emziren annelerde: Tedaviden önce emzirmenin tamamen bırakılması gerekir. Ayrıca tedaviden birkaç ay önce emzirmenin bırakılması önerilir, çünkü süt üreten meme dokusu da iyot tutabilir.
• Yakın zamanda gebelik planlayanlarda: Bekleme süresine uyulması gerekir.
• Aktif ve orta-şiddetli Graves göz hastalığı olanlarda: Göz bulgularını kötüleştirebileceği için genellikle tercih edilmez. Ayrıntılar: Graves Göz Hastalığı

Tedavi öncesi hazırlık

Hipertiroidi tedavisinde

• Hormon düzeyleri çok yüksekse, önce antitiroid ilaçlarla kontrol altına alınabilir.
• Antitiroid ilaçların tedaviden belirli bir süre önce kesilmesi istenir.
• İyotlu kontrast madde ile yapılan incelemelerden sonra belirli bir süre beklemek gerekebilir.

Tiroid kanseri tedavisinde

• TSH’nin yükseltilmesi: Kanser hücrelerinin iyodu daha iyi tutması için TSH’nin yüksek olması gerekir. Bunun için ya rekombinant TSH iğnesi yapılır ya da levotiroksin belirli bir süre kesilir. Rekombinant TSH ile hasta hipotiroidi belirtileri yaşamadan hazırlanabilir.
• Düşük iyotlu diyet: Tedaviden önce genellikle 1–2 hafta düşük iyotlu beslenme önerilir. Bu dönemde iyotlu tuz, deniz ürünleri, yosun, bazı süt ürünleri ve yumurta sarısı gibi iyotça zengin besinler kısıtlanır. Size verilen listeye uyun.

Tedavi nasıl uygulanır?

• Radyoaktif iyot kapsül veya sıvı olarak ağızdan alınır.
• İşlem kısa sürer ve ağrısızdır.
• Tedaviden önce ve sonra belirli bir süre aç kalmanız istenebilir.

Tedavi sonrası önlemler

Tedaviden sonra vücudunuz bir süre radyasyon yayar. Bu radyasyon başkaları için düşük düzeydedir, ancak özellikle çocuklar ve gebeler için önlem alınması gerekir. Önlemlerin süresi uygulanan doza göre değişir ve nükleer tıp biriminiz size yazılı olarak bildirir. Genel öneriler:

• Küçük çocuklar ve gebelerle yakın ve uzun süreli temastan kaçınmak
• Mümkünse ayrı yatakta uyumak
• Bol su içmek ve sık idrara çıkmak
• Tuvaleti kullandıktan sonra sifonu birkaç kez çekmek, ellerinizi iyice yıkamak
• Tabak, bardak, havlu ve çarşafları ayrı tutmak
• Toplu taşıma, sinema gibi uzun süreli yakın temas gerektiren ortamlardan bir süre kaçınmak

Yan etkiler

• Boyunda hafif ağrı veya hassasiyet: Birkaç gün sürebilir.
• Tükürük bezlerinde şişlik, ağız kuruluğu, tat değişikliği: Özellikle yüksek dozlarda görülebilir. Bol sıvı almak ve şekersiz sakız çiğnemek faydalı olabilir.
• Graves göz hastalığında kötüleşme: Özellikle sigara içenlerde. Önleyici kortizon tedavisi verilebilir.
• Geçici hormon yüksekliği: Hipertiroidi tedavisinden sonraki ilk haftalarda belirtiler kısa süre artabilir.

Tedavi sonrası hipotiroidi

Graves hastalığında radyoaktif iyot tedavisinden sonra çoğu hastada hipotiroidi gelişir. Bu bir yan etki değil, tedavinin beklenen sonucudur. Bu hastalar ömür boyu levotiroksin kullanır. Toksik nodüllerde hipotiroidi riski daha düşüktür. Tedavi sonrası düzenli tiroid testi kontrolü önemlidir.

Ayrıntılar: Levotiroksin

Gebelik planı

Tedaviden sonra kadınlarda en az 6 ay gebelikten kaçınılması önerilir. Erkeklerde de bir süre çocuk sahibi olma girişimi ertelenmelidir. Bu süre içinde hormon düzeylerinin de dengeye gelmesi beklenir. Graves hastalığı nedeniyle tedavi alan kadınlarda, gebelik sırasında TRAb ölçümü yapılmalıdır. Ayrıntılar: TRAb Testi

Sık Sorulan Sorular

Radyoaktif iyot kansere neden olur mu?
Hipertiroidi tedavisinde kullanılan dozlarda kanser riskinde anlamlı bir artış gösterilmemiştir. Kanser tedavisinde kullanılan yüksek ve tekrarlanan dozlarda çok küçük bir risk artışı olabileceği tartışılmaktadır; bu nedenle gereksiz yüksek dozlardan kaçınılır.

Tedaviden sonra işe dönebilir miyim?
Çoğu kişi birkaç gün içinde işe dönebilir. İş yerinizde küçük çocuklar veya gebelerle yakın temas varsa, nükleer tıp biriminizin önerisine göre hareket edin.

Saç dökülmesi olur mu?
Radyoaktif iyot tedavisi kemoterapi gibi saç dökülmesine yol açmaz.

Tedavi tekrarlanabilir mi?
Evet. Hipertiroidi tamamen düzelmezse birkaç ay sonra tedavi tekrarlanabilir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi ve Diferansiye Tiroid Kanseri kılavuzları; Avrupa Nükleer Tıp Derneği (EANM) radyoiyot tedavi kılavuzları; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları.