Toksik Nodüler Guatr ve Toksik Adenom

Toksik nodüler guatr, tiroid bezindeki nodüllerin bir kısmının vücudun ihtiyacından bağımsız olarak fazla hormon üretmesiyle gelişen bir hipertiroidi nedenidir. Bezde çok sayıda nodül varsa toksik multinodüler guatr, tek bir nodül fazla hormon üretiyorsa toksik adenom denir. Graves hastalığından sonra hipertiroidinin en sık nedenleri arasındadır.

Kimlerde görülür?

• Genellikle 50 yaş üstünde
• Uzun yıllardır guatrı olanlarda
• İyot eksikliğinin yaşandığı veya geçmişte yaşandığı bölgelerde
• Kadınlarda daha sık

Türkiye gibi geçmişte iyot eksikliği yaşamış ülkelerde, ileri yaştaki kişilerde sık görülen bir durumdur.

Neden olur?

Uzun süreli guatr zemininde bazı tiroid hücrelerinde, onları TSH’den bağımsız çalışır hale getiren değişiklikler gelişir. Bu hücreler yıllar içinde çoğalarak “otonom” yani kendi başına çalışan nodüller oluşturur.

Aşırı iyot alımı bu nodüllerin aniden çok fazla hormon üretmesine yol açabilir. Bu durum özellikle iyotlu kontrast madde ile yapılan tomografi veya anjiyografi sonrasında, amiodaron kullanımında ya da yüksek iyot içeren takviyelerle görülebilir.

Belirtileri

• Çarpıntı
• Kilo kaybı
• Terleme, sıcağa tahammülsüzlük
• Titreme
• Huzursuzluk, uykusuzluk
• Halsizlik

İleri yaştaki kişilerde belirtiler belirsiz olabilir. Bazen ilk ve tek bulgu atriyal fibrilasyon (düzensiz kalp ritmi) veya kalp yetmezliğinin kötüleşmesidir.

Graves hastalığından farklı olarak göz bulguları görülmez.

Büyük guatrlarda bası belirtileri de olabilir: yutma güçlüğü, nefes darlığı, boğazda dolgunluk.

Tanı

• TSH düşük, serbest T4 ve/veya serbest T3 yüksek veya normal (subklinik form)
• TRAb negatif (Graves hastalığından ayırt etmek için)
• Tiroid ultrasonu: Nodüllerin sayısı, boyutu ve özellikleri. Ayrıntılar: Tiroid Ultrasonu
• Tiroid sintigrafisi: Hangi nodüllerin fazla çalıştığını (“sıcak nodül”) ve bezin geri kalanının baskılandığını gösterir. Tanının temelidir. Ayrıntılar: Tiroid Sintigrafisi

Sıcak nodüllerde kanser ihtimali çok düşük olduğu için genellikle biyopsi gerekmez. Ancak aynı bezde “soğuk”, yani hormon üretmeyen ve ultrasonda şüpheli görünen başka nodüller varsa onlardan biyopsi yapılabilir.

Tedavi

Graves hastalığının aksine toksik nodüler guatr kendiliğinden düzelmez. Bu nedenle kalıcı çözüm sağlayan tedaviler genellikle tercih edilir.

Radyoaktif iyot

Fazla çalışan nodüller iyodu yoğun şekilde tuttuğu için radyoaktif iyot bu dokuları seçici olarak etkiler. Bezin baskılanmış normal kısımları daha az etkilendiği için tedavi sonrası hipotiroidi riski, Graves hastalığına göre daha düşüktür. Bezde bir miktar küçülme de sağlar. Ayrıntılar: Radyoaktif İyot Tedavisi

Ameliyat

Şu durumlarda tercih edilir:

• Büyük guatr ve bası belirtileri
• Göğüs içine uzanan guatr
• Aynı bezde şüpheli nodül varlığı
• Hızlı ve kesin sonuç istenmesi

Toksik adenomda yalnızca nodülün bulunduğu lobun alınması çoğu zaman yeterlidir. Ayrıntılar: Tiroid Ameliyatı

Antitiroid ilaçlar

Hormon düzeylerini ameliyat veya radyoaktif iyot öncesinde normale getirmek için kullanılır. Hastalığı kalıcı olarak düzeltmedikleri için ilaç kesildiğinde hipertiroidi geri döner. Ameliyat veya radyoaktif iyot için uygun olmayan ya da bunları istemeyen bazı hastalarda uzun süreli düşük doz kullanılabilir. Ayrıntılar: Antitiroid İlaçlar

Termal ablasyon yöntemleri

Toksik adenomda radyofrekans veya mikrodalga ablasyon gibi ameliyatsız yöntemler, seçilmiş hastalarda nodülü küçültüp hormon üretimini azaltabilir. Ayrıntılar: Radyofrekans Ablasyon

Beta blokerler

Kalıcı tedavi uygulanana kadar çarpıntı ve titreme gibi belirtileri kontrol etmek için kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

Toksik nodüler guatr kansere dönüşür mü?
Fazla hormon üreten sıcak nodüllerde kanser çok nadirdir. Ancak aynı bezdeki diğer nodüller ayrıca değerlendirilmelidir.

Tomografi çektirmem gerekiyor, iyotlu ilaç sorun olur mu?
Hekiminizi nodüler guatrınız olduğu konusunda bilgilendirin. Gerekirse önlem alınabilir veya tiroid fonksiyonlarınız sonrasında takip edilir.

Radyoaktif iyottan sonra ilaç kullanacak mıyım?
Bazı hastalarda tedavi sonrası hipotiroidi gelişir ve levotiroksin gerekir. Toksik nodüler guatrda bu oran Graves hastalığına göre daha düşüktür.

Antitiroid ilaçla tamamen iyileşir miyim?
Hayır. İlaç hormon üretimini kontrol eder ama nodülleri ortadan kaldırmaz.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği kılavuzu.