Tiroid Krizi ve Miksödem Koması: Acil Durumlar

Tiroid hastalıkları çoğunlukla yavaş seyirli ve kolayca tedavi edilebilir hastalıklardır. Ancak çok nadir de olsa hayati tehlike oluşturan iki acil durum vardır: aşırı hormon yüksekliğine bağlı tiroid krizi ve aşırı hormon eksikliğine bağlı miksödem koması. Her ikisi de yoğun bakım gerektiren tıbbi acillerdir.

Bu sayfadaki belirtilerden birini yaşayan bir yakınınız varsa vakit kaybetmeden 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Tiroid Krizi (Tirotoksik Kriz)

Tiroid krizi, hipertiroidinin ani ve aşırı şekilde ağırlaşarak vücudun birçok sistemini etkilediği bir durumdur.

Kimlerde görülür?

Genellikle tedavi edilmemiş veya yetersiz tedavi edilmiş hipertiroidisi olan kişilerde, özellikle Graves hastalığında, bir tetikleyici etkenle birlikte ortaya çıkar. Ayrıntılar: Hipertiroidi

Tetikleyiciler

• Enfeksiyonlar (en sık)
• Ameliyatlar (özellikle hipertiroidi kontrol altına alınmadan yapılan tiroid ameliyatı)
• Antitiroid ilaçların aniden bırakılması
• Radyoaktif iyot tedavisi (nadir)
• Doğum
• İyotlu kontrast madde
• Ağır yaralanmalar
• Diyabetik ketoasidoz, kalp krizi, inme gibi ağır hastalıklar
• Ağır duygusal stres

Belirtileri

• Yüksek ateş
• Çok hızlı kalp atışı, düzensiz ritim
• Aşırı terleme
• Huzursuzluk, ajitasyon, bilinç bulanıklığı, ileri durumlarda koma
• Bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı
• Ciltte ve gözlerde sararma
• Nefes darlığı, kalp yetmezliği belirtileri

Hipertiroidisi olduğu bilinen birinde ateş, çok hızlı kalp atışı ve bilinç değişikliği birlikte görülürse tiroid krizi düşünülmelidir.

Tedavi

Tiroid krizi yoğun bakımda, birden çok tedavinin aynı anda uygulanmasıyla tedavi edilir:

• Hormon üretimini durduran ilaçlar (genellikle PTU veya metimazol)
• Hormon salınımını azaltmak için iyot solüsyonu (antitiroid ilaçtan sonra)
• Kalp hızını kontrol eden beta blokerler
• Kortizon
• Ateşin düşürülmesi, sıvı desteği
• Tetikleyici etkenin (örneğin enfeksiyonun) tedavisi

Ayrıntılar: Antitiroid İlaçlar

Miksödem Koması

Miksödem koması, uzun süredir tedavi edilmemiş ağır hipotiroidinin, bir tetikleyici etkenle birlikte vücut fonksiyonlarını tehlikeli şekilde yavaşlatmasıdır. Adında “koma” geçmesine rağmen hastaların her zaman koma halinde olması gerekmez.

Kimlerde görülür?

• Genellikle ileri yaştaki kişilerde
• Daha sık kadınlarda
• Kış aylarında daha sık
• Tanı konmamış veya ilacını bırakmış hipotiroidi hastalarında

Ayrıntılar: Hipotiroidi

Tetikleyiciler

• Enfeksiyonlar (özellikle zatürre, idrar yolu enfeksiyonu)
• Soğuğa maruz kalma
• Sakinleştirici ilaçlar, uyku ilaçları, narkotik ağrı kesiciler
• İnme, kalp krizi
• Ameliyat, travma
• Mide-bağırsak kanaması
• Levotiroksinin uzun süre kullanılmaması

Belirtileri

• Bilinç değişikliği: Aşırı uyku hali, yavaşlama, bilinç bulanıklığı, koma
• Düşük vücut ısısı (hipotermi): Enfeksiyon olsa bile ateş olmayabilir
• Yavaş kalp atışı, düşük tansiyon
• Yavaş ve yüzeysel solunum
• Yüzde ve vücutta şişlik
• Kuru, soğuk cilt
• Kanda sodyum ve şeker düşüklüğü

Yaşlı bir yakınınızda, özellikle hipotiroidisi biliniyorsa, aşırı uyku hali, vücut ısısında düşme ve bilinç değişikliği görürseniz acil yardım çağırın.

Tedavi

Miksödem koması yoğun bakımda tedavi edilir:

• Damar yoluyla tiroid hormonu
• Kortizon (eşlik eden böbreküstü bezi yetmezliği ihtimaline karşı)
• Solunum desteği (gerekirse)
• Vücudun yavaş ve kontrollü şekilde ısıtılması
• Sıvı ve tuz dengesinin düzeltilmesi
• Tetikleyici etkenin tedavisi

Bu durumlar nasıl önlenir?

• Tiroid ilaçlarınızı düzenli kullanın, kendi başınıza bırakmayın.
• Düzenli kontrollerinizi aksatmayın.
• Hipertiroidiniz kontrol altına alınmadan planlı ameliyat olmayın; ameliyat öncesi hekiminizi bilgilendirin.
• Yaşlı yakınlarınızın tiroid ilaçlarını düzenli kullanıp kullanmadığını takip edin.
• Enfeksiyon belirtilerinde erken tedavi alın.

Sık Sorulan Sorular

Tiroid krizi sık görülür mü?
Hayır, çok nadirdir. Hipertiroidi tedavisinin düzenli sürdürülmesiyle büyük ölçüde önlenebilir.

Hipotiroidim var, miksödem koması riski taşıyor muyum?
İlacınızı düzenli kullanıyorsanız ve kontrolleriniz normalse risk çok düşüktür.

Antitiroid ilacımı unuttum, kriz olur mu?
Tek bir dozun unutulması kriz yaratmaz. Ancak ilacın uzun süre bırakılması, özellikle bir enfeksiyon veya ameliyatla birlikte risk oluşturabilir.

Bu durumlar tedavi edilebilir mi?
Evet. Erken tanı ve yoğun bakım tedavisiyle hastaların çoğu iyileşir. Önemli olan vakit kaybetmemektir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi ve Hipotiroidi kılavuzları; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Japonya Tiroid Derneği tiroid krizi önerileri.