Gebelikte Hipertiroidi: Nedenleri ve Tedavisi

Gebelikte hipertiroidi, annenin kanında tiroid hormonlarının yüksek olmasıdır. Ancak gebeliğin ilk aylarında TSH’nin düşük çıkması çoğu zaman bir hastalık değil, gebeliğin doğal bir sonucudur. Bu nedenle gebelikte düşük TSH saptandığında doğru ayrımın yapılması çok önemlidir.

Gebelikte TSH neden düşer?

Gebelik hormonu olan hCG, yapı olarak TSH’ye benzer ve tiroid bezini hafifçe uyarır. hCG gebeliğin ilk üç ayında en yüksek düzeyine ulaştığı için, bu dönemde birçok sağlıklı gebede TSH düşer. Bu durum genellikle zararsızdır ve tedavi gerektirmez.

Gebelikte hipertiroidinin nedenleri

1. Gestasyonel geçici tirotoksikoz

• Gebeliğin ilk üç ayında, yüksek hCG düzeylerine bağlı olarak gelişir.
• Özellikle şiddetli bulantı ve kusma (hiperemezis gravidarum) olan gebelerde ve çoğul gebeliklerde daha sık görülür.
• Genellikle gebeliğin ilk yarısının sonuna doğru kendiliğinden düzelir.
• Antitiroid ilaç tedavisi gerektirmez. Destek tedavisi (sıvı, bulantı tedavisi) yeterlidir. Belirtiler belirginse kısa süre beta bloker kullanılabilir.
• Guatr ve Graves’e özgü göz bulguları yoktur, TRAb negatiftir.

2. Graves hastalığı

• Gebelikte gerçek hipertiroidinin en sık nedenidir.
• Gebelikten önce bilinen bir hastalık olabileceği gibi ilk kez gebelikte de ortaya çıkabilir.
• TRAb pozitiftir; guatr ve göz bulguları olabilir.
• Tedavi gerektirir.

Ayrıntılar: Graves Hastalığı, TRAb Testi

3. Diğer nedenler

Toksik nodüler guatr, toksik adenom ve tiroiditler gebelikte nadiren görülür. Çok nadir bir neden olarak molar gebelik de aşırı hCG üretimiyle hipertiroidiye yol açabilir.

Tedavi edilmeyen hipertiroidinin riskleri

• Düşük
• Erken doğum
• Gebelik tansiyonu (preeklampsi)
• Düşük doğum ağırlığı
• Annede kalp yetmezliği
• Tiroid krizi

Graves hastalığının gebelikte tedavisi

İlaç seçimi

• Gebeliğin ilk üç ayında PTU tercih edilir. Metimazol bu dönemde nadir de olsa bebekte doğumsal anomali riskini artırabilir.
• İkinci üç aydan itibaren PTU’ya devam edilebilir veya karaciğer yan etkisi riski nedeniyle metimazole geçilebilir. Bu karar hekim tarafından verilir.
• Antitiroid ilaçlar plasentadan geçerek bebeğin tiroidini de etkiler. Bu nedenle en düşük etkili doz kullanılır ve annenin serbest T4 düzeyi normalin üst sınırında veya hafifçe üstünde tutulur. Amaç annenin hormonlarını tamamen normal yapmak değil, bebeği aşırı ilaçtan korumaktır.

Ayrıntılar: Antitiroid İlaçlar

Gebelik başında ilaç ihtiyacının yeniden değerlendirilmesi

Gebelikten önce düşük doz metimazol kullanan ve hastalığı uzun süredir sakin olan bazı kadınlarda, gebelik anlaşıldığında hekim ilacı kesip yakın takip yapmayı tercih edebilir. Bu karar mutlaka hekim tarafından verilmelidir.

Diğer tedaviler

• Radyoaktif iyot gebelikte kesinlikle uygulanmaz.
• Ameliyat, ilaçlara ciddi yan etki gelişmesi veya ilaçla kontrol sağlanamaması durumunda, tercihen gebeliğin ikinci üç ayında yapılabilir.
• Beta blokerler belirtileri kontrol etmek için kısa süreli kullanılabilir.

Bebeğin takibi

Annede yüksek TRAb varsa, bu antikorlar plasentadan geçerek bebeğin tiroidini uyarabilir. Bu durum, annenin daha önce radyoaktif iyot veya ameliyatla tedavi edilmiş olması halinde bile görülebilir.

• TRAb gebeliğin başında ölçülür. Yüksekse gebeliğin ortasında ve son döneminde tekrarlanır.
• Yüksek TRAb düzeylerinde bebeğin kalp hızı, büyümesi ve tiroid bezi ultrasonla takip edilir.
• Doğumdan sonra bebek tiroid fonksiyonları açısından değerlendirilir.

Doğumdan sonra

• Graves hastalığı doğumdan sonraki ilk aylarda alevlenebilir. Bu dönemde tiroid testleri düzenli yapılmalıdır.
• Doğum sonrası tiroidit ile Graves alevlenmesinin ayırt edilmesi gerekir. Ayrıntılar: Doğum Sonrası Tiroidit
• Metimazol uygun dozlarda emzirme ile uyumludur. Ayrıntılar: Emzirme Döneminde Tiroid İlaçları ve Tetkikler

Sık Sorulan Sorular

Gebeliğin başında TSH’m düşük çıktı, ilaç kullanmam gerekir mi?
Çoğu zaman hayır. Gebeliğin ilk aylarında TSH’nin düşmesi sıktır ve genellikle normaldir. Hekiminiz serbest T4 ve gerekirse TRAb ile değerlendirme yapar.

Graves hastasıyım, ilaçlarım bebeğime zarar verir mi?
Uygun ilaç uygun dönemde ve en düşük etkili dozda kullanıldığında riskler düşüktür. Tedavi edilmeyen hipertiroidinin riskleri çok daha fazladır.

Yıllar önce radyoaktif iyot aldım, gebeliğimde neden hâlâ takip ediliyorum?
Graves antikorları kanınızda kalabilir ve bebeğinizin tiroidini etkileyebilir. Bu nedenle TRAb ölçülür.

Şiddetli bulantım var ve TSH’m düşük, tiroid hastası mıyım?
Büyük olasılıkla gebeliğe bağlı geçici bir durumdur. Hekiminiz gerekli ayrımı yapacaktır.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Gebelik ve Doğum Sonrası Dönemde Tiroid Hastalıkları Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) Graves Hipertiroidisi Kılavuzu; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği kılavuzu.