Çocuklarda Tiroid Hastalıkları

Tiroid hormonları çocuklarda büyüme, kemik gelişimi, beyin gelişimi ve ergenliğin zamanında başlaması için hayati önem taşır. Bu nedenle çocuklarda tiroid hastalıkları yalnızca enerji ve metabolizmayı değil, boy uzamasını ve okul başarısını da etkileyebilir. Neyse ki çoğu tiroid hastalığı çocuklarda kolayca tanınır ve etkili şekilde tedavi edilir.

Doğumsal (konjenital) hipotiroidi

Bebeklik döneminin en önemli tiroid hastalığıdır ve yenidoğan topuk kanı taramasıyla saptanır. Ayrıntılar: Konjenital Hipotiroidi

Edinsel hipotiroidi

Çocukluk ve ergenlik döneminde sonradan gelişen hipotiroidinin en sık nedeni Hashimoto tiroiditidir. Özellikle kız çocuklarında ve ergenlik döneminde daha sık görülür.

Belirtileri

Çocuklarda hipotiroidi belirtileri yetişkinlerden farklı olabilir:

• Boy uzamasında yavaşlama: Çoğu zaman en önemli ipucudur. Çocuk akranlarından geri kalmaya başlar; buna rağmen kilo alımı devam edebilir.
• Kemik yaşında gecikme
• Ergenliğin gecikmesi (nadiren erken ergenlik)
• Okul başarısında düşme, dikkat dağınıklığı
• Yorgunluk, uyku hali
• Üşüme
• Kabızlık
• Cilt kuruluğu
• Boyunda şişlik (guatr)

Belirtiler yavaş geliştiği için aileler tarafından fark edilmeyebilir. Büyüme takibi bu nedenle çok önemlidir.

Tedavi

Tedavi levotiroksin ile yapılır. Doz çocuğun yaşına ve kilosuna göre çocuk endokrinoloğu tarafından belirlenir ve büyüdükçe ayarlanır. Tedaviyle büyüme hızı genellikle normale döner. Uzun süre tedavisiz kalmış çocuklarda kayıp boyun bir kısmı telafi edilemeyebilir; bu nedenle erken tanı önemlidir.

Ayrıntılar: Hashimoto Tiroiditi Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi, Levotiroksin

Hipertiroidi

Çocuklarda hipertiroidinin en sık nedeni Graves hastalığıdır. Yetişkinlere göre daha nadirdir.

Belirtileri

• Okul başarısında düşme, dikkat eksikliği, hiperaktivite
• Duygusal dalgalanmalar, sinirlilik
• Uyku sorunları
• Kilo kaybı veya beklenen kilo alımının olmaması
• Hızlı boy uzaması ve kemik yaşında ilerleme
• Çarpıntı, terleme
• Göz bulguları (genellikle yetişkinlere göre daha hafif)

Belirtiler bazen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile karışabilir.

Tedavi

• İlk tercih genellikle metimazoldür. Çocuklarda Graves hastalığında remisyon oranları yetişkinlere göre daha düşük olduğu için tedavi daha uzun sürebilir.
• PTU çocuklarda kullanılmamalıdır, çünkü ciddi karaciğer hasarı riski yetişkinlere göre daha yüksektir.
• İlaçla kontrol edilemeyen veya yan etki gelişen çocuklarda kalıcı tedavi seçenekleri değerlendirilir:
  • Ameliyat: Deneyimli bir tiroid cerrahı tarafından yapılmalıdır. Küçük çocuklarda genellikle ilk tercih edilen kalıcı tedavidir.
  • Radyoaktif iyot: Çok küçük çocuklarda genellikle önerilmez; daha büyük çocuklarda ve ergenlerde uygun hastalarda kullanılabilir.

Ayrıntılar: Graves Hastalığı, Antitiroid İlaçlar

Tiroid nodülleri ve kanser

• Çocuklarda tiroid nodülleri yetişkinlere göre çok daha nadirdir.
• Ancak çocuklarda saptanan nodüllerde kanser riski yetişkinlere göre daha yüksektir.
• Bu nedenle çocuklarda nodüller daha dikkatli değerlendirilir; biyopsi eşikleri farklıdır.
• Çocuklarda tiroid kanseri genellikle papiller tiptedir. Tanı anında lenf bezi yayılımı sık görülse de tedavi sonuçları çok iyidir.
• Çocukluk çağında boyun bölgesine ışın tedavisi almış olmak riski belirgin şekilde artırır.

Ayrıntılar: Tiroid Nodülü, Papiller Tiroid Kanseri

Ne zaman çocuk endokrinoloğuna başvurulmalı?

• Boy uzamasında yavaşlama, akranlarından belirgin şekilde kısa kalma
• Boyunda şişlik
• Açıklanamayan okul başarısı düşüşü, uyku hali veya aşırı hareketlilik
• Erken veya geç ergenlik
• Ailede tiroid hastalığı ve şüpheli belirtiler
• Down sendromu, Turner sendromu veya tip 1 diyabet gibi tiroid hastalığı riskini artıran durumlar

Sık Sorulan Sorular

Çocuğum Hashimoto tanısı aldı, ömür boyu ilaç kullanacak mı?
Hipotiroidi geliştiyse genellikle uzun süre kullanması gerekir. Tiroid fonksiyonları normalse yalnızca takip yeterli olabilir.

Tiroid ilacı çocuğumun büyümesini etkiler mi?
Doğru dozda kullanılan levotiroksin büyümeyi olumsuz etkilemez; tam tersine hormon eksikliğine bağlı büyüme geriliğini düzeltir.

Okulda ilacını nasıl alacak?
Levotiroksin genellikle sabah evde alınır. Antitiroid ilaçlar ise genellikle günde bir kez alınabildiği için okul saatlerinde ilaç almak gerekmeyebilir.

Çocuğumda tiroid nodülü bulundu, çok endişelenmeli miyim?
Endişelenmek yerine değerlendirmenin geciktirilmemesi önemlidir. Çocuk endokrinoloğu ve deneyimli bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Çocuklarda Tiroid Nodülleri ve Diferansiye Tiroid Kanseri Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) Çocuklarda Graves Hastalığı Kılavuzu; Avrupa Çocuk Endokrinolojisi Derneği (ESPE) önerileri.