Lityum ve Tiroid: Takip ve Tedavi

Lityum, bipolar bozukluk başta olmak üzere bazı ruhsal hastalıkların tedavisinde yıllardır başarıyla kullanılan önemli bir ilaçtır. Ancak lityum, tiroid bezinin hormon üretimini ve salgılanmasını etkileyebilir. Bu nedenle lityum kullanan kişilerde tiroid fonksiyonlarının düzenli olarak takip edilmesi gerekir. İyi haber şudur: lityuma bağlı tiroid sorunları genellikle kolayca tedavi edilir ve çoğu zaman lityumu bırakmayı gerektirmez.

Lityum tiroidi nasıl etkiler?

• Lityum, tiroid hormonlarının bezden kana salınmasını azaltır.
• Tiroid bezinin iyot kullanımını etkiler.
• Bağışıklık sistemi kaynaklı tiroid iltihabını tetikleyebilir veya mevcut Hashimoto tiroiditini belirginleştirebilir.

Lityumun neden olabileceği tiroid sorunları

Guatr

Lityum kullananlarda tiroid bezinin büyümesi (guatr) sık görülür. Genellikle ağrısız ve yaygın bir büyümedir. Çoğu zaman hormon değerleri normaldir. Bası belirtisi yapan büyük guatrlarda tedavi gerekebilir. Ayrıntılar: Guatr Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Hipotiroidi

• Lityum kullananlarda en sık görülen tiroid sorunudur.
• Özellikle kadınlarda, orta yaş üstünde, ailesinde tiroid hastalığı olanlarda ve anti-TPO antikoru pozitif olanlarda daha sık görülür.
• Genellikle tedavinin ilk yıllarında ortaya çıkar, ancak her zaman gelişebilir.

Hipotiroidi belirtileri (yorgunluk, keyifsizlik, yavaşlama, kilo alma) depresyon belirtileriyle karışabilir. Tedavi edilmeyen hipotiroidi duygudurum bozukluğunun kontrolünü de zorlaştırabilir. Bu nedenle lityum kullanan kişilerde ruh halinde kötüleşme olduğunda tiroid testleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Ayrıntılar: Hipotiroidi

Hipertiroidi (nadir)

Lityum kullananlarda nadiren ağrısız (sessiz) tiroidit gelişebilir ve geçici hormon yüksekliğine yol açabilir. Daha nadiren Graves hastalığı veya toksik nodüler guatr görülebilir. Ayrıntılar: Sessiz

Takip

• Lityuma başlamadan önce: TSH, serbest T4, tercihen anti-TPO ölçülür ve boyun muayenesi yapılır.
• Tedavi sırasında: Tiroid testleri genellikle ilk yıl içinde birkaç kez, ardından 6–12 ayda bir kontrol edilir.
• Belirtiler olduğunda: Yorgunluk, kilo değişimi, ruh hali kötüleşmesi veya boyunda şişlik fark edildiğinde ara kontrol yapılmalıdır.

Lityum aynı zamanda paratiroid bezlerini de etkileyerek kalsiyum yüksekliğine yol açabilir ve böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir. Bu nedenle kalsiyum ve böbrek fonksiyonları da düzenli takip edilir.

Tedavi

Hipotiroidi gelişirse

• Lityum kesilmez. Hipotiroidi, levotiroksin eklenerek kolayca tedavi edilir.
• Lityumun ruhsal hastalık üzerindeki koruyucu etkisi çok değerlidir; tiroid sorunu nedeniyle lityumu bırakmak genellikle gerekli değildir ve ruhsal hastalığın kötüleşmesine yol açabilir.

Ayrıntılar: Levotiroksin

Guatr gelişirse

• Hormon değerleri normalse ve bası belirtisi yoksa takip yeterlidir.
• Büyük ve bası yapan guatrlarda ameliyat düşünülebilir.

Hipertiroidi gelişirse

• Sessiz tiroidite bağlıysa genellikle kendiliğinden düzelir; belirtiler beta blokerlerle kontrol edilebilir.
• Graves veya toksik nodüler guatra bağlıysa uygun tedavi uygulanır.

Psikiyatri ve endokrinoloji iş birliği

Lityum kullanan kişilerde tiroid sorunlarının yönetimi psikiyatri ve endokrinoloji uzmanlarının iş birliğini gerektirir. Hiçbir ilacı kendi başınıza kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.

Sık Sorulan Sorular

Lityum kullanıyorum ve hipotiroidi tanısı aldım, lityumu bırakmalı mıyım?
Genellikle hayır. Levotiroksin eklenerek tiroid sorunu tedavi edilir ve lityuma devam edilir.

Lityum bıraktığımda tiroid sorunum geçer mi?
Bazı kişilerde düzelebilir, ancak özellikle Hashimoto zemininde gelişen hipotiroidi kalıcı olabilir.

Ruh halim kötüleşti, tiroidle ilgisi olabilir mi?
Olabilir. Hipotiroidi depresif belirtileri artırabilir. Tiroid testlerinizi kontrol ettirmeniz uygun olur.

Boynumda şişlik fark ettim, ne yapmalıyım?
Lityumun guatr yapabileceği bilinmektedir. Hekiminize başvurun; muayene ve gerekirse ultrason yapılacaktır.

Kaynaklar: Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipotiroidi Kılavuzu; Uluslararası Bipolar Bozukluk Derneği lityum takip önerileri.