Tiroid Hastalıkları Kalıtsal mı?

Ailesinde tiroid hastalığı olan birçok kişi, kendisinin ve çocuklarının da aynı hastalığa yakalanıp yakalanmayacağını merak eder. Tiroid hastalıklarının çoğunda genetik yatkınlık önemli bir rol oynar, ancak bu hastalığın mutlaka görüleceği anlamına gelmez. Genler ile çevresel etkenlerin birlikte etkisi söz konusudur.

Genetik yatkınlık ne demek?

Çoğu tiroid hastalığı tek bir genle doğrudan aktarılmaz. Bunun yerine, kişinin birçok farklı genden aldığı küçük etkiler hastalığa yatkınlığı artırır. Bu yatkınlık, çevresel etkenlerle (iyot alımı, sigara, enfeksiyonlar, gebelik, stres) birleştiğinde hastalık ortaya çıkabilir.

Yani:

• Ailede tiroid hastalığı olması riski artırır.
• Ancak hastalığın mutlaka görüleceği anlamına gelmez.
• Ailede hastalık olmayan kişilerde de tiroid hastalığı gelişebilir.

Hashimoto ve Graves hastalığı

Otoimmün tiroid hastalıklarında genetik yatkınlık belirgindir:

• Birinci derece yakınlarında (anne, baba, kardeş) Hashimoto veya Graves olan kişilerde bu hastalıkların görülme riski artmıştır.
• İkiz çalışmaları, genetik etkenlerin bu hastalıklarda önemli rol oynadığını göstermektedir.
• Aynı ailede bir kişide Hashimoto, diğerinde Graves görülebilir; çünkü ikisi de benzer genetik yatkınlıktan kaynaklanır.
• Ailede başka otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, çölyak, vitiligo, romatoid artrit) olması da riski artırabilir.

Ayrıntılar: Hashimoto Tiroiditi Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi, Graves Hastalığı

Guatr ve nodüller

• Ailesel yatkınlık guatr ve nodül gelişiminde rol oynar.
• Ancak iyot eksikliği gibi çevresel etkenler de çok önemlidir.

Ayrıntılar: Guatr Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi, Tiroid Nodülü

Tiroid kanseri

Papiller ve folliküler kanser

• Çoğu kalıtsal değildir.
• Ancak birinci derece yakınlarında tiroid kanseri olan kişilerde risk biraz daha yüksektir.
• Ailede iki veya daha fazla birinci derece yakında papiller kanser olması durumunda “ailesel papiller tiroid kanseri” düşünülebilir.
• Bazı kalıtsal sendromlar (ailesel adenomatöz polipozis, Cowden sendromu, Carney kompleksi gibi) tiroid kanseri riskini artırır.

Medüller tiroid kanseri

• Olguların yaklaşık dörtte biri kalıtsaldır ve RET genindeki değişikliklerden kaynaklanır.
• Medüller kanser tanısı alan herkese genetik test önerilir.
• Kalıtsal form saptanırsa aile bireylerine de genetik test yapılır. Gen taşıyıcılarına koruyucu tiroid ameliyatı önerilebilir.

Ayrıntılar: Medüller Tiroid Kanseri

Doğumsal hipotiroidi

• Tiroid bezinin gelişim bozukluklarının çoğu kalıtsal değildir.
• Hormon yapım bozuklukları ise genellikle kalıtsaldır ve özellikle akraba evliliklerinde daha sık görülür.

Ayrıntılar: Konjenital Hipotiroidi

Ailede tiroid hastalığı varsa ne yapmalı?

• Belirtilere dikkat edin: Yorgunluk, kilo değişimi, çarpıntı, boyunda şişlik gibi belirtilerde hekime başvurun.
• Gebelik planlarken bildirin: Ailede tiroid hastalığı, gebelik öncesi tiroid testi için bir nedendir. Ayrıntılar: Gebelik Planlarken Tiroid
• Rutin tarama: Ailede tiroid hastalığı olan kişilerde belirli aralıklarla TSH ölçümü yapılması hekim tarafından önerilebilir.
• Medüller kanser öyküsü varsa: Genetik danışmanlık alın.
• Sigara içmeyin: Graves hastalığı riskini artırır. Ayrıntılar: Tiroid ve Sigara

Sık Sorulan Sorular

Annemde Hashimoto var, bende de olacak mı?
Riskiniz artmıştır, ancak mutlaka olacak demek değildir. Belirtilere dikkat etmeniz ve gerektiğinde test yaptırmanız yeterlidir.

Çocuklarıma tiroid hastalığı geçer mi?
Yatkınlık geçebilir, ancak hastalığın gelişip gelişmeyeceği birçok etkene bağlıdır.

Ailede tiroid kanseri var, ultrason yaptırmalı mıyım?
Bu karar kanserin türüne ve aile öyküsüne göre verilir. Medüller kanser öyküsünde genetik test önemlidir. Diğer durumlarda hekiminizle konuşun.

Tiroid hastalığı için genetik test var mı?
Medüller tiroid kanseri ve bazı nadir kalıtsal durumlar için vardır. Hashimoto ve Graves için rutin genetik test kullanılmaz.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Medüller Tiroid Kanseri ve Diferansiye Tiroid Kanseri kılavuzları; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) kılavuzları; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği kılavuzu.