Graves Hastalığı: Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Seçenekleri

Graves hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroid bezini sürekli uyaran bir antikor üretmesiyle ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Hipertiroidinin en sık nedenidir. Tiroidin fazla çalışmasına ek olarak gözleri ve nadiren cildi de etkileyebilir. Etkili tedavi seçenekleri vardır ve çoğu hasta doğru takiple sağlıklı bir yaşam sürdürür.

Graves hastalığı neden olur?

Graves’te vücut, TSH reseptör antikoru (TRAb) adı verilen bir antikor üretir. Bu antikor, normalde TSH’nin bağlandığı yere bağlanır ve tiroidi sürekli “çalış” komutuyla uyarır. Sonuçta bez büyür ve fazla hormon üretir.

Risk etkenleri:

• Kadın cinsiyet (kadınlarda erkeklere göre çok daha sık)
• Genellikle 20–50 yaş arası
• Ailede tiroid hastalığı veya otoimmün hastalık öyküsü
• Sigara içmek (hem Graves riskini hem de göz tutulumu riskini ve şiddetini belirgin şekilde artırır)
• Doğum sonrası dönem
• Ağır stres etkenleri

Graves hastalığının belirtileri

Hipertiroidi belirtileri

• Çarpıntı
• Kilo kaybı
• Aşırı terleme, sıcağa tahammülsüzlük
• El titremesi
• Sinirlilik, uykusuzluk
• Sık dışkılama
• Kas güçsüzlüğü
• Boyunda büyüme (genellikle yaygın ve ağrısız guatr)

Ayrıntılar: Hipertiroidi

Göz belirtileri (Graves oftalmopatisi)

Graves hastalarının bir kısmında gözler de etkilenir:

• Gözlerde batma, kum kaçmış hissi, sulanma
• Işığa hassasiyet
• Göz kapaklarında şişlik ve geri çekilme, “bakakalmış” görünüm
• Gözlerin öne doğru çıkması
• Çift görme
• Nadiren görme kaybı

Görmede azalma, renkleri soluk görme veya ani çift görme acil değerlendirme gerektirir. Ayrıntılar: Graves Göz Hastalığı

Cilt belirtileri

Nadir olarak bacakların ön yüzünde kalınlaşmış, portakal kabuğu görünümünde cilt değişiklikleri (pretibial miksödem) görülebilir.

Graves hastalığı nasıl teşhis edilir?

• TSH düşük, serbest T4 ve/veya T3 yüksek
• TRAb pozitif: Graves hastalığının tanısını büyük ölçüde doğrular. Ayrıntılar: TRAb Testi
• Tiroid ultrasonu: Bez genellikle büyümüş ve kanlanması artmıştır.
• Sintigrafi: Tanı net değilse, bezin tümüyle fazla çalıştığını göstermek için yapılabilir.

Belirgin göz bulguları olan ve hormon yüksekliği bulunan bir kişide tanı genellikle kolayca konur.

Graves hastalığı nasıl tedavi edilir?

Graves’te üç ana tedavi seçeneği vardır. Hangisinin seçileceği hekim ve hasta birlikte, kişinin durumuna göre karar verir.

1. Antitiroid ilaç tedavisi

İlk tercih genellikle metimazoldür. İlaç tiroid hormon üretimini azaltır. Hormonlar normale döndükten sonra doz azaltılarak tedavi genellikle 12–18 ay sürdürülür.

• Tedavi sonunda hastaların önemli bir kısmında hastalık sakinleşir (remisyon). Ancak bir kısmında hastalık tekrarlar.
• Tedavi sonunda TRAb düzeyinin normale dönmüş olması remisyon şansını artırır.
• Güncel kılavuzlar, hastalığı tekrarlayan veya uzun süreli ilaç kullanmayı tercih eden uygun hastalarda düşük doz metimazolün yıllarca sürdürülmesini de kabul edilebilir bir seçenek olarak görmektedir.

İlaç kullanırken ateş, boğaz ağrısı veya ağızda yara gelişirse hemen hekime başvurulmalı ve kan sayımı yaptırılmalıdır. Ayrıntılar: Antitiroid İlaçlar

2. Radyoaktif iyot tedavisi

Fazla çalışan tiroid dokusunu etkisiz hale getirir ve hastalığa kalıcı çözüm sağlar. Sonrasında genellikle hipotiroidi gelişir ve ömür boyu levotiroksin kullanılır.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Gebelikte ve emzirmede uygulanmaz; tedaviden sonra belirli bir süre gebelikten kaçınılması gerekir.
• Aktif ve orta-şiddetli göz hastalığı olanlarda göz bulgularını kötüleştirebileceği için genellikle tercih edilmez. Hafif göz tutulumu olanlarda koruyucu kortizon tedavisiyle birlikte uygulanabilir.
• Sigara içenlerde radyoaktif iyot sonrası göz hastalığı kötüleşme riski daha yüksektir.

Ayrıntılar: Radyoaktif İyot Tedavisi

3. Ameliyat

Tiroid bezinin tamamının alınması (total tiroidektomi) şu durumlarda tercih edilebilir:

• Çok büyük guatr veya bası belirtileri
• Şüpheli nodül varlığı
• Orta-şiddetli göz hastalığı
• Yakın zamanda gebelik planlanması ve hızlı kalıcı çözüm istenmesi
• İlaçlara karşı ciddi yan etki gelişmesi

Ameliyat deneyimli bir tiroid cerrahı tarafından yapılmalıdır. Sonrasında ömür boyu levotiroksin gerekir. Ayrıntılar: Tiroid Ameliyatı

Gebelik ve Graves hastalığı

Graves hastalığı olan kadınların gebelikten önce hekimleriyle plan yapması çok önemlidir:

• Gebeliğin ilk üç ayında metimazolün bebekte nadir de olsa doğumsal anomali riskini artırabildiği bilindiğinden, bu dönemde genellikle PTU tercih edilir veya ilaç ihtiyacı yeniden değerlendirilir.
• TRAb anne karnındaki bebeğe geçerek bebekte hipertiroidiye yol açabilir. Bu nedenle gebelikte TRAb düzeyi ölçülür. Bu durum, daha önce radyoaktif iyot veya ameliyatla tedavi edilmiş kadınlar için de geçerlidir.
• Gebelik ilerledikçe hastalık genellikle hafifler, doğumdan sonra ise alevlenebilir.

Ayrıntılar: Gebelikte Hipertiroidi

Sigarayı bırakmak neden bu kadar önemli?

Sigara, Graves hastalığında göz tutulumunun en önemli değiştirilebilir risk etkenidir. Sigara içenlerde göz hastalığı daha sık, daha ağır seyreder ve tedaviye daha zor yanıt verir. Graves tanısı alan herkesin sigarayı bırakması ve pasif içicilikten de kaçınması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Graves hastalığı tamamen iyileşir mi?
İlaç tedavisiyle bir kısım hasta uzun süreli remisyona girer. Radyoaktif iyot ve ameliyat hipertiroidiyi kalıcı olarak sonlandırır; ancak sonrasında tiroid hormonu ilacı gerekir.

Hangi tedavi daha iyi?
Tek bir doğru tedavi yoktur. Her seçeneğin avantajları ve dezavantajları vardır. Göz tutulumu, bez büyüklüğü, gebelik planı ve kişisel tercihler birlikte değerlendirilir.

Graves’te göz bulguları tiroid tedavisiyle düzelir mi?
Hormonların normale dönmesi gözleri olumlu etkiler, ancak göz hastalığının kendi seyri vardır. Orta-şiddetli göz tutulumu olanlar mutlaka bir göz hekimiyle birlikte takip edilmelidir.

Graves hastalığı olan biri çocuk sahibi olabilir mi?
Evet. Doğru planlama ve takiple Graves hastası kadınlar sağlıklı gebelik geçirebilir.

Kaynaklar: Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi Kılavuzu; Avrupa Tiroid Derneği (ETA) Graves Hipertiroidisi Kılavuzu; Avrupa Graves Orbitopatisi Grubu (EUGOGO) önerileri; Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Tiroid Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu.