Graves Göz Hastalığı (Tiroid Göz Hastalığı)

Graves göz hastalığı, Graves hastalığına eşlik eden ve göz çevresindeki dokuları etkileyen otoimmün bir hastalıktır. “Graves oftalmopatisi”, “Graves orbitopatisi” veya “tiroid göz hastalığı” olarak da adlandırılır. Graves hastalarının bir kısmında görülür; çoğunda hafif seyreder, ancak bazı hastalarda görmeyi tehdit edebilir.

Neden olur?

Graves hastalığında üretilen antikorlar yalnızca tiroidi değil, göz çukurunun (orbita) içindeki yağ dokusunu ve göz kaslarını da etkiler. Bu dokularda iltihaplanma ve şişlik gelişir. Göz çukuru kemikten bir boşluk olduğu için şişen dokular gözü öne doğru iter.

Göz hastalığı genellikle hipertiroidiyle aynı dönemde başlar, ancak ondan önce veya yıllar sonra da ortaya çıkabilir. Nadiren Hashimoto hastalarında veya tiroid fonksiyonları normal olan kişilerde de görülebilir.

Risk etkenleri

• Sigara: En önemli değiştirilebilir risk etkenidir. Hastalığın gelişme riskini, şiddetini artırır ve tedaviye yanıtı azaltır.
• Radyoaktif iyot tedavisi: Özellikle aktif göz hastalığı olanlarda ve sigara içenlerde göz bulgularını kötüleştirebilir.
• Kontrolsüz tiroid hormon düzeyleri: Hem hipertiroidi hem de tedavi sonrası gelişen ve uzun süre düzeltilmeyen hipotiroidi.
• Yüksek TRAb düzeyleri
• İleri yaş ve erkek cinsiyet daha ağır seyirle ilişkili olabilir.

Belirtileri

• Gözlerde kuruluk, batma, kum kaçmış hissi
• Sulanma, ışığa hassasiyet
• Göz kapaklarında ve göz çevresinde şişlik, kızarıklık
• Üst göz kapağının geri çekilmesi, “bakakalmış” görünüm
• Gözlerin öne doğru çıkması
• Göz arkasında baskı veya ağrı, göz hareketiyle ağrı
• Çift görme
• Gözleri tam kapatamama

Acil belirtiler

Aşağıdaki durumlarda hemen bir göz hekimine veya acil servise başvurun:

• Görmede azalma
• Renklerin soluk görülmesi
• Gözün tam kapanamamasına bağlı kornea hasarı belirtileri (şiddetli ağrı, kızarıklık)
• Ani gelişen çift görme

Bu belirtiler görme sinirinin baskı altında olduğunu gösterebilir.

Hastalığın evreleri

Graves göz hastalığının genellikle iki evresi vardır:

1. Aktif (iltihabi) evre: Kızarıklık, şişlik ve ağrının belirgin olduğu, değişikliklerin sürdüğü dönem. Genellikle 6 ay ile 2 yıl arasında sürer.
2. İnaktif (sönmüş) evre: İltihap durulur, ancak bazı kalıcı değişiklikler (göz çıkıklığı, çift görme) kalabilir.

Tedavi, hastalığın hangi evrede olduğuna ve şiddetine göre belirlenir.

Değerlendirme

Değerlendirme mümkünse endokrinoloji ve göz hastalıkları uzmanlarının birlikte çalıştığı bir merkezde yapılmalıdır:

• Hastalık aktivite skoru (kızarıklık, şişlik ve ağrı bulgularına göre)
• Göz çıkıklığının ölçülmesi
• Göz hareketlerinin ve çift görmenin değerlendirilmesi
• Görme keskinliği, renkli görme ve görme siniri muayenesi
• Gerekirse orbita MR veya tomografisi

Tedavi

Tüm hastalar için temel önlemler

• Sigaranın bırakılması ve pasif içicilikten kaçınılması
• Tiroid hormon düzeylerinin hızla ve kalıcı olarak normale getirilmesi
• Suni gözyaşı ve nemlendirici damla veya jeller
• Güneş gözlüğü kullanımı
• Gece başın yüksekte tutulması (şişliği azaltabilir)
• Gözleri tam kapanmayanlarda gece göz koruyucu önlemler

Hafif hastalık

Yukarıdaki önlemler genellikle yeterlidir. Selenyum eksikliği olan bölgelerde, hafif ve aktif hastalıkta belirli bir süre selenyum takviyesi bazı kılavuzlarda önerilmektedir. Bu karar hekim tarafından verilmelidir.

Orta-şiddetli ve aktif hastalık

• Damar yoluyla kortizon tedavisi: Temel tedavilerden biridir; haftalık uygulamalarla belirli bir süre verilir.
• Bazı durumlarda kortizonla birlikte bağışıklığı düzenleyen ilaçlar eklenir.
• Biyolojik ilaçlar: Göz çevresindeki dokularda iltihabı ve büyümeyi hedefleyen yeni ilaçlar, özellikle göz çıkıklığı ve çift görmede etkili bulunmuştur. Ulaşılabilirlikleri ülkeden ülkeye farklıdır.
• Seçilmiş hastalarda orbitaya ışın tedavisi uygulanabilir.

Görmeyi tehdit eden hastalık

Acil olarak yüksek doz damar yoluyla kortizon verilir. Yanıt alınamazsa göz çukurunu genişleten dekompresyon ameliyatı yapılır.

İnaktif evrede rehabilitatif ameliyatlar

Hastalık en az 6 ay boyunca stabil kaldıktan sonra şu sırayla ameliyatlar planlanabilir:

1. Orbital dekompresyon (göz çıkıklığını azaltmak için)
2. Şaşılık ameliyatı (çift görmeyi düzeltmek için)
3. Göz kapağı ameliyatları

Tiroid tedavisi seçiminde göz hastalığının önemi

Aktif ve orta-şiddetli göz hastalığı olanlarda radyoaktif iyot genellikle tercih edilmez. Antitiroid ilaçlar veya ameliyat daha uygun seçeneklerdir. Hafif göz hastalığı olanlarda radyoaktif iyot uygulanacaksa, koruyucu amaçla kısa süreli kortizon verilebilir. Ayrıntılar: Graves Hastalığı, Radyoaktif İyot Tedavisi

Sık Sorulan Sorular

Gözlerim eski haline döner mi?
Hafif vakalarda belirtiler çoğu zaman geriler. Orta-şiddetli vakalarda bazı kalıcı değişiklikler kalabilir, ancak bunlar uygun ameliyatlarla büyük ölçüde düzeltilebilir.

Tiroidim düzeldi ama gözlerim kötüleşiyor, neden?
Göz hastalığının kendi seyri vardır ve tiroid tedavisinden bağımsız ilerleyebilir. Mutlaka göz hekimiyle birlikte takip edilmelisiniz.

Sigara gerçekten bu kadar önemli mi?
Evet. Sigara Graves göz hastalığının en güçlü değiştirilebilir risk etkenidir. Bırakmak hastalığın seyrini ve tedaviye yanıtı iyileştirir.

Lens kullanabilir miyim?
Göz kuruluğu ve tahriş belirginse lens kullanımı şikâyetleri artırabilir. Göz hekiminize danışın.

Kaynaklar: Avrupa Graves Orbitopatisi Grubu (EUGOGO) Kılavuzu; Amerikan Tiroid Derneği (ATA) ve Avrupa Tiroid Derneği (ETA) Tiroid Göz Hastalığı Ortak Uzlaşı Raporu; Amerikan Tiroid Derneği (ATA) Hipertiroidi Kılavuzu.